การเตรียมใจเมื่อต้องตรวจเอชไอวีครั้งแรก

หลายคนที่กำลังจะตรวจเอชไอวี ครั้งแรก มักรู้สึกกังวล กลัว หรือวิตกว่าจะได้รับผลตรวจที่ไม่เป็นไปตามที่หวัง ความรู้สึกเหล่านี้เป็นเรื่องปกติ เพราะการตรวจเอชไอวีเกี่ยวข้องกับทั้งสุขภาพ ร่างกาย และสภาพจิตใจ

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบัน การติดเชื้อเอชไอวี ไม่ใช่จุดจบของชีวิตอีกต่อไป ด้วยความก้าวหน้าทางการแพทย์ ผู้ที่ติดเชื้อสามารถรับประทานยาต้านไวรัส (ART) จนมีปริมาณไวรัสต่ำจนตรวจไม่พบ (Undetectable) มีสุขภาพแข็งแรง อายุขัยใกล้เคียงคนทั่วไป และไม่แพร่เชื้อผ่านการมีเพศสัมพันธ์เมื่อรักษาอย่างต่อเนื่อง (U=U)

ดังนั้น การตรวจเอชไอวีจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการดูแลสุขภาพ ไม่ใช่สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง ฉะนั้นการเตรียมความพร้อมทั้งด้านร่างกายและจิตใจ ก่อนเข้ารับการตรวจเอชไอวีครั้งแรก พร้อมตอบคำถามที่หลายคนสงสัย เพื่อให้คุณก้าวผ่านความกังวลได้อย่างมั่นใจ

การเตรียมใจเมื่อต้องตรวจเอชไอวีครั้งแรก

ทำไมหลายคนถึงกลัวการตรวจเอชไอวีครั้งแรก

ความกลัวก่อนตรวจเอชไอวี มักเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น

• กลัวผลตรวจเป็นบวก

• กลัวถูกตัดสินจากคนรอบข้าง

• กังวลเรื่องอนาคต

• ไม่รู้ว่าขั้นตอนการตรวจเป็นอย่างไร

• กลัวเจ็บจากการเจาะเลือด

• กลัวข้อมูลสุขภาพรั่วไหล

• เคยมีพฤติกรรมเสี่ยงและรู้สึกผิด

ความรู้สึกเหล่านี้เกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่สิ่งสำคัญคือ การปล่อยให้ความกลัวทำให้ไม่กล้าไปตรวจ อาจทำให้พลาดโอกาสในการรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

การตรวจเอชไอวีมีความสำคัญอย่างไร?

การรู้สถานะเอชไอวีของตนเองตั้งแต่เนิ่น ๆ มีข้อดีหลายประการ ได้แก่

• ช่วยให้ผู้ติดเชื้อเข้าสู่การรักษาด้วยยาต้านไวรัส (Antiretroviral Therapy: ART) ได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งช่วยควบคุมปริมาณไวรัส ลดการทำลายระบบภูมิคุ้มกัน และลดความเสี่ยงของการเกิดโรคแทรกซ้อน

• หากผลตรวจเป็นลบ ผู้รับการตรวจจะได้รับคำแนะนำในการป้องกันตนเอง เช่น การใช้ถุงยางอนามัย การใช้ยาเพร็พ (PrEP) หรือการตรวจติดตามเมื่อยังอยู่ในช่วงระยะฟักตัวของเชื้อ (Window Period)

• ช่วยลดการแพร่เชื้อสู่คู่นอนหรือผู้อื่น เพราะผู้ที่ทราบสถานะของตนเองสามารถดูแลสุขภาพและป้องกันการแพร่เชื้อได้อย่างเหมาะสม

• ลดความวิตกกังวลจากการคาดเดา และช่วยให้สามารถวางแผนการใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

ใครบ้างที่ควรตรวจเอชไอวี?

แม้ว่าจะไม่มีอาการ แต่ควรตรวจหาก

• เคยมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยาง

• ถุงยางอนามัยแตกหรือหลุด

• มีคู่นอนหลายคน

• มีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่ไม่ทราบสถานะ HIV

• ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น

• ถูกล่วงละเมิดทางเพศ

• ตั้งครรภ์

• วางแผนเริ่มยา PrEP

• มีอาการของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

นอกจากนี้ ผู้ที่มีความเสี่ยงควรตรวจเป็นประจำทุก 3–6 เดือนตามคำแนะนำของแพทย์

การตรวจเอชไอวี คืออะไร?

การตรวจเอชไอวี (HIV Test) คือ การตรวจเพื่อค้นหาว่าร่างกายมีการติดเชื้อ ไวรัสเอชไอวี (Human Immunodeficiency Virus: HIV) หรือไม่ โดยอาศัยการตรวจหาตัวเชื้อ โปรตีนของเชื้อ (Antigen) หรือภูมิคุ้มกันที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อตอบสนองต่อเชื้อ (Antibody) ผลการตรวจจะช่วยยืนยันสถานะการติดเชื้อ เพื่อให้สามารถวางแผนการรักษา การป้องกัน และการดูแลสุขภาพได้อย่างเหมาะสม

การตรวจเอชไอวีถือเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการทราบสถานะการติดเชื้อ เนื่องจากในระยะแรกของการติดเชื้อ ผู้ป่วยจำนวนมากอาจไม่มีอาการผิดปกติ หรือมีอาการคล้ายไข้หวัดทั่วไป ทำให้ไม่สามารถวินิจฉัยได้จากอาการเพียงอย่างเดียว ดังนั้น การตรวจจึงเป็นวิธีเดียวที่สามารถยืนยันได้อย่างชัดเจนว่ามีการติดเชื้อหรือไม่

ปัจจุบันมีวิธีตรวจเอชไอวีแบบใดบ้าง?

ปัจจุบันมีวิธีตรวจเอชไอวีแบบใดบ้าง?

ปัจจุบันมีเทคโนโลยีการตรวจเอชไอวีหลายรูปแบบ ซึ่งมีความแม่นยำสูงและเลือกใช้ตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล

• การตรวจเลือดจากหลอดเลือดดำ (Venous Blood Test) เป็นวิธีมาตรฐานที่นิยมใช้ในสถานพยาบาลและห้องปฏิบัติการ โดยบุคลากรทางการแพทย์จะเจาะเลือดจากหลอดเลือดดำบริเวณข้อพับแขน เพื่อนำไปตรวจด้วยเครื่องมือทางห้องปฏิบัติการ ข้อดีของวิธีนี้ คือ

  • มีความแม่นยำสูง

  • สามารถใช้การตรวจแบบ HIV Ag/Ab รุ่นที่ 4 ได้

  • เหมาะสำหรับการตรวจยืนยันและการประเมินเพิ่มเติมหากพบผลผิดปกติ

• การตรวจเลือดปลายนิ้ว (Fingerstick Test) เป็นการใช้เข็มขนาดเล็กเจาะเลือดบริเวณปลายนิ้วเพียงเล็กน้อย แล้วนำตัวอย่างเลือดมาตรวจด้วยชุดตรวจแบบรวดเร็ว (Rapid Test) ข้อดี ได้แก่

  • ใช้เลือดเพียงเล็กน้อย

  • ทราบผลได้ภายในประมาณ 15–30 นาที

  • ลดความกังวลสำหรับผู้ที่กลัวการเจาะเลือดจากหลอดเลือดดำ

  • แม้ว่าจะมีความแม่นยำสูง แต่หากผลตรวจเป็นบวก จะต้องได้รับการตรวจยืนยันด้วยวิธีมาตรฐานตามแนวทางการวินิจฉัย

• การตรวจด้วยชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเอง (HIV Self-Test) ชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเองเป็นอีกทางเลือกที่ได้รับความนิยมมากขึ้น โดยผู้ใช้สามารถเก็บตัวอย่างเลือดจากปลายนิ้ว หรือใช้สารคัดหลั่งในช่องปาก (ขึ้นอยู่กับชนิดของชุดตรวจ) และอ่านผลด้วยตนเองตามคำแนะนำของผู้ผลิต ข้อดีของการตรวจด้วยตนเอง ได้แก่

  • มีความเป็นส่วนตัว

  • สะดวก สามารถตรวจได้ที่บ้าน

  • ลดความกังวลในการเดินทางไปสถานพยาบาล

  • ส่งเสริมให้ผู้ที่ไม่เคยตรวจมาก่อนเข้าถึงการตรวจได้ง่ายขึ้น

  • อย่างไรก็ตาม ควรเลือกใช้ ชุดตรวจที่ได้รับการรับรองจากหน่วยงานกำกับดูแล และหากผลตรวจออกมาเป็นบวกหรือไม่แน่ชัด ควรเข้ารับการตรวจยืนยันที่สถานพยาบาลโดยเร็ว

การตรวจแบบ HIV Ag/Ab รุ่นที่ 4 คืออะไร?

ปัจจุบัน การตรวจแบบ HIV Ag/Ab รุ่นที่ 4 (Fourth Generation HIV Test) ถือเป็นมาตรฐานที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย เนื่องจากสามารถตรวจพบการติดเชื้อได้เร็วกว่าเทคโนโลยีรุ่นก่อน

การตรวจชนิดนี้สามารถค้นหาได้ทั้ง

• แอนติเจน p24 (HIV p24 Antigen) ซึ่งเป็นโปรตีนของเชื้อเอชไอวีที่ปรากฏในเลือดช่วงแรกหลังการติดเชื้อ

• แอนติบอดีต่อเชื้อเอชไอวี (HIV Antibody) ซึ่งเป็นภูมิคุ้มกันที่ร่างกายสร้างขึ้นหลังได้รับเชื้อ

การตรวจหาทั้งสองสิ่งพร้อมกัน ทำให้สามารถตรวจพบการติดเชื้อได้เร็วขึ้น โดยทั่วไปสามารถตรวจพบได้ประมาณ 18–45 วันหลังได้รับเชื้อ ทั้งนี้ ระยะเวลาที่เหมาะสมในการตรวจอาจแตกต่างกันในแต่ละบุคคล จึงควรปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสม

การตรวจเอชไอวีมีความแม่นยำหรือไม่?

เทคโนโลยีการตรวจเอชไอวีในปัจจุบันมีความแม่นยำสูงมาก โดยเฉพาะเมื่อทำการตรวจหลังพ้นระยะฟักตัวของเชื้อ (Window Period) และใช้วิธีตรวจตามมาตรฐาน

อย่างไรก็ตาม หากตรวจเร็วเกินไปหลังเกิดความเสี่ยง ร่างกายอาจยังสร้างสารที่ตรวจพบได้ไม่เพียงพอ ทำให้ผลตรวจเป็นลบทั้งที่มีการติดเชื้อ ดังนั้น ผู้ที่เพิ่งมีพฤติกรรมเสี่ยงควรแจ้งวันที่เกิดเหตุการณ์เสี่ยงแก่บุคลากรทางการแพทย์ เพื่อประเมินช่วงเวลาที่เหมาะสมในการตรวจ และอาจได้รับคำแนะนำให้ตรวจซ้ำในเวลาที่เหมาะสมเพื่อยืนยันผล

การเข้ารับการตรวจเอชไอวีเมื่อถึงช่วงเวลาที่เหมาะสม ร่วมกับการรับคำปรึกษาจากบุคลากรทางการแพทย์ จะช่วยให้ได้ผลการตรวจที่ถูกต้อง และสามารถวางแผนการดูแลสุขภาพได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด

เข้าใจระยะฟักตัวก่อนตรวจ

หลายคนเข้าใจผิดว่าหลังมีความเสี่ยงสามารถตรวจได้ทันที

ความจริงแล้ว ร่างกายต้องใช้เวลาในการสร้างสารที่ตรวจพบได้ ซึ่งเรียกว่า Window Period

โดยทั่วไป

• ชุดตรวจรุ่นที่ 4 ตรวจได้ประมาณ 18–45 วันหลังรับเชื้อ

• การตรวจ Antibody เพียงอย่างเดียวอาจต้องรอประมาณ 23–90 วัน

• หากตรวจเร็วเกินไป อาจต้องตรวจซ้ำตามคำแนะนำของแพทย์

การแจ้งวันที่เกิดความเสี่ยงกับบุคลากรทางการแพทย์จะช่วยเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสมที่สุด

ต้องเตรียมตัวก่อนตรวจหรือไม่

โดยทั่วไป

• ไม่ต้องงดน้ำ

• ไม่ต้องงดอาหาร

• ไม่จำเป็นต้องอดนอน

• ไม่ต้องเตรียมเอกสารพิเศษ (ขึ้นกับสถานพยาบาล)

สิ่งที่ควรเตรียมคือ

• วันที่มีความเสี่ยง

• รายละเอียดพฤติกรรมเสี่ยง

• ยาที่กำลังรับประทาน

• โรคประจำตัว

ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงได้แม่นยำ

เตรียมใจอย่างไรก่อนตรวจเอชไอวี

• ยอมรับว่าความกังวลเป็นเรื่องปกติ ไม่มีใครรู้สึกสบายใจ 100% ก่อนตรวจ การยอมรับอารมณ์ของตัวเองจะช่วยลดความเครียดได้

• อย่าคิดแทนผลตรวจ หลายคนคิดไปก่อนว่า

  • ต้องติดแน่

  • ชีวิตจบแล้ว

  • ทุกคนต้องรู้

  • ทั้งที่ยังไม่ได้ตรวจ การคิดล่วงหน้าอาจทำให้ความเครียดเพิ่มขึ้นโดยไม่จำเป็น

• หาข้อมูลจากแหล่งที่เชื่อถือได้ หลีกเลี่ยงการเชื่อข้อมูลจากโซเชียลมีเดียที่ไม่มีหลักฐานรองรับ ควรศึกษาจากหน่วยงานด้านสาธารณสุขและองค์กรด้าน HIV ที่น่าเชื่อถือ

• เตรียมรับได้ทุกผลลัพธ์ ไม่ว่าจะเป็น

  • ผลเป็นลบ

  • ผลต้องตรวจซ้ำ

  • ผลยืนยันว่าติดเชื้อ

  • ทุกกรณีมีแนวทางดูแลและรักษาที่ชัดเจน

• พาเพื่อนหรือคนที่ไว้ใจไปด้วย หากรู้สึกกังวลมาก การมีคนที่ไว้ใจอยู่ด้วยจะช่วยให้รู้สึกอุ่นใจมากขึ้น

ขั้นตอนการตรวจเอชไอวีเป็นอย่างไร?

ขั้นตอนการตรวจเอชไอวีเป็นอย่างไร?

โดยทั่วไปประกอบด้วย

1. ลงทะเบียน

2. ซักประวัติและประเมินความเสี่ยง

3. ให้คำปรึกษาก่อนตรวจ

4. เก็บตัวอย่างเลือดหรือใช้ชุดตรวจ

5. รอผล

6. รับคำปรึกษาหลังทราบผล

บางแห่งทราบผลภายใน 20–60 นาที ขึ้นอยู่กับวิธีตรวจ

หากผลตรวจเป็นลบ ต้องทำอย่างไร?

ผลเป็นลบอาจหมายถึง

• ไม่ติดเชื้อ

• หรือยังอยู่ในระยะ Window Period

หากยังอยู่ในช่วงระยะฟักตัว แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจซ้ำ หลังผลเป็นลบ ควร

• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง

• พิจารณาใช้ PrEP หากมีความเสี่ยงต่อเนื่อง

• ตรวจสุขภาพทางเพศเป็นประจำ

• ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ร่วมด้วย

หากผลตรวจเป็นบวก ควรทำอย่างไร?

อันดับแรกคือ อย่าตื่นตระหนก ปัจจุบันมีแนวทางรักษาที่มีประสิทธิภาพ แพทย์จะดำเนินการ

• ตรวจยืนยัน

• ตรวจ Viral Load

• ตรวจ CD4

• เริ่มยาต้านไวรัสโดยเร็ว

การเริ่มรักษาเร็วช่วยลดโอกาสเกิดโรคแทรกซ้อนและลดการแพร่เชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การรักษา HIV ในปัจจุบันเป็นอย่างไร?

ยาต้านไวรัสในปัจจุบัน

• รับประทานวันละครั้งในหลายสูตรยา

• ผลข้างเคียงลดลงมาก

• ช่วยกดไวรัสจนตรวจไม่พบ

• ช่วยให้ใช้ชีวิต เรียน ทำงาน และมีครอบครัวได้ตามปกติ

ผู้ที่รับประทานยาอย่างสม่ำเสมอสามารถมีคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว

วิธีดูแลสุขภาพจิตระหว่างรอผลตรวจ

ช่วงเวลารอผลตรวจอาจสร้างความกดดันได้ ลองดูแลตัวเองด้วยวิธีต่อไปนี้

• หายใจลึก ๆ และผ่อนคลาย

• หลีกเลี่ยงการค้นหาข้อมูลที่ทำให้เกิดความตื่นตระหนก

• พูดคุยกับคนที่ไว้ใจ

• รับประทานอาหารและพักผ่อนให้เพียงพอ

• หากรู้สึกวิตกกังวลมาก ควรขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการเตรียมใจเมื่อต้องตรวจเอชไอวีครั้งแรก

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการเตรียมใจเมื่อต้องตรวจเอชไอวีครั้งแรก 

Q: ตรวจเอชไอวีเจ็บไหม?

A: การตรวจเอชไอวีโดยทั่วไปเจ็บเพียงเล็กน้อย เนื่องจากเป็นการเจาะเลือดจากหลอดเลือดดำหรือเจาะเลือดปลายนิ้ว ใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที ความรู้สึกเจ็บจะคล้ายกับการเจาะเลือดเพื่อตรวจสุขภาพทั่วไป และอาการเจ็บจะหายไปอย่างรวดเร็ว

Q: ก่อนตรวจเอชไอวีต้องงดน้ำหรืออาหารหรือไม่?

A: โดยทั่วไป ไม่จำเป็นต้องงดน้ำหรืออาหาร ก่อนเข้ารับการตรวจเอชไอวี เนื่องจากการตรวจไม่ได้รับผลกระทบจากการรับประทานอาหาร อย่างไรก็ตาม หากมีการตรวจสุขภาพอื่นร่วมด้วย เช่น ตรวจระดับน้ำตาลหรือไขมันในเลือด ควรสอบถามคำแนะนำจากสถานพยาบาลก่อนเข้ารับบริการ

Q: ตรวจเอชไอวีแล้วทราบผลทันทีหรือไม่?

A: ระยะเวลาทราบผลขึ้นอยู่กับวิธีการตรวจที่เลือกใช้ หากเป็นการตรวจแบบรวดเร็ว (Rapid HIV Test) มักทราบผลภายใน 20–60 นาที ส่วนการตรวจทางห้องปฏิบัติการอาจใช้เวลาตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงจนถึง 1–2 วัน ขึ้นอยู่กับระบบการให้บริการของแต่ละแห่ง

Q: หากผลตรวจเป็นลบ จำเป็นต้องตรวจซ้ำหรือไม่?

A: หากผลตรวจเป็นลบและตรวจหลังพ้นระยะฟักตัวของเชื้อ (Window Period) โดยไม่มีพฤติกรรมเสี่ยงเพิ่มเติม ก็อาจไม่จำเป็นต้องตรวจซ้ำ แต่หากตรวจเร็วเกินไปหลังเกิดความเสี่ยง หรือยังมีพฤติกรรมเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจซ้ำตามช่วงเวลาที่เหมาะสมเพื่อยืนยันผล

Q: ควรตรวจเอชไอวีบ่อยแค่ไหน?

A: สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวี เช่น มีคู่นอนหลายคน มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัย หรือใช้ยาเพร็พ (PrEP) ควรตรวจเอชไอวีทุก 3–6 เดือน หรือเมื่อมีเหตุการณ์ที่อาจทำให้ได้รับเชื้อ ทั้งนี้ ความถี่ในการตรวจควรพิจารณาตามคำแนะนำของแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์

Q: สามารถตรวจเอชไอวีพร้อมกับตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ ได้หรือไม่?

A: ได้ และเป็นสิ่งที่แนะนำ เนื่องจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หลายชนิด เช่น ซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม หรือไวรัสตับอักเสบบีและซี อาจไม่แสดงอาการในระยะแรก การตรวจร่วมกันจะช่วยให้ทราบสถานะสุขภาพทางเพศได้อย่างครบถ้วน และสามารถเข้ารับการรักษาได้อย่างทันท่วงที

การตรวจเอชไอวีครั้งแรกอาจเป็นเรื่องที่ทำให้รู้สึกกังวล แต่ความกังวลไม่ควรเป็นเหตุผลที่ทำให้หลีกเลี่ยงการตรวจ เพราะการรู้สถานะ HIV ของตนเองตั้งแต่เนิ่น ๆ คือก้าวสำคัญของการดูแลสุขภาพ ทั้งในกรณีที่ผลตรวจเป็นลบหรือเป็นบวก

หากผลเป็นลบ คุณจะได้รับคำแนะนำในการป้องกันความเสี่ยงในอนาคต แต่หากผลเป็นบวก การเข้าสู่ระบบการรักษาอย่างรวดเร็วจะช่วยให้ควบคุมเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีสุขภาพแข็งแรง และใช้ชีวิตได้ตามปกติ

การตรวจเอชไอวีจึงไม่ใช่สิ่งที่น่ากลัว แต่เป็นการตัดสินใจที่แสดงถึงความรับผิดชอบต่อตนเองและคนรอบข้าง การเตรียมใจด้วยข้อมูลที่ถูกต้องจะช่วยเปลี่ยนความกลัวให้กลายเป็นความมั่นใจ และทำให้คุณก้าวผ่านการตรวจครั้งแรกได้อย่างสบายใจมากขึ้น

เอกสารอ้างอิง

• World Health Organization (WHO). Consolidated Guidelines on HIV Prevention, Testing, Treatment, Service Delivery and Monitoring. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.who.int/publications

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Getting Tested for HIV. ข้อมูลเกี่ยวกับการตรวจเอชไอวี ประเภทของการตรวจ และระยะ Window Period. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.cdc.gov/hiv/testing/

• UNAIDS. Global HIV & AIDS Statistics — Fact Sheet. ข้อมูลสถานการณ์เอชไอวีและแนวทางการยุติการแพร่ระบาด. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet

• กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค. แนวทางการตรวจและการดูแลรักษาผู้ติดเชื้อเอชไอวีในประเทศไทย. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://hiv.ddc.moph.go.th

• สภากาชาดไทย. ข้อมูลความรู้เกี่ยวกับเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.redcross.or.th